Chatbots raden nepwebwinkels aan: zo check je een shop voor Black Friday

Wat het onderzoek liet zien

Het onderzoek komt van Podqi, een bedrijf dat merken helpt hun naam en ontwerpen te beschermen, en verscheen op 12 november bij The Verge. Podqi stelde in september in twee testrondes een reeks winkelvragen over 151 merken, van grote namen als Birkenstock, Lululemon en Le Creuset tot kleinere labels. Denk aan vragen als welke sites het beste zijn om een merk te kopen, waar je het online vindt en of een merk internationaal verzendt.

In 6.795 antwoorden kwamen bij alle drie de chatbots riskante sites voor. Podqi rekent daartoe nepsites die zich voordoen als echte winkels of namaak verkopen, oude domeinnamen van een merk die iemand anders heeft overgenomen, en dode sites die iemand zo kan kopen en hergebruiken. Perplexity deed het het slechtst met een riskante site in 15 procent van de antwoorden. ChatGPT zat op 8 procent en Gemini op 4 procent. ChatGPT waarschuwde wel het vaakst voor zo’n site, in 24 procent van de gevallen.

Twee uitkomsten zijn voor shoppers extra nuttig om te weten. Bij kleinere merken kwamen riskante sites ongeveer twee keer zo vaak voor als bij grote merken. En vragen naar de regionale website van een merk, zoals een Nederlandse of Europese webshop, leverden de meeste problemen op. De chatbots noemden soms zelfs regionale sites voor merken die er helemaal geen hebben. In één gesprek noemde Perplexity de verkeerde site als officiële winkel van Stüssy en raadde die aan voor gegarandeerd echte producten.

Google en OpenAI zeggen tegen The Verge dat ze aan verbeteringen werken. Google wijst erop dat Gemini bronlinks toont zodat je zelf kunt controleren. Perplexity zegt nooit te beweren dat het voor 100 procent klopt. Het onderzoek is wel uitgevoerd met vragen die Podqi zelf bedacht, niet met echte gesprekken van gebruikers. Hoe vaak het in Nederlandse winkelvragen misgaat, is niet onderzocht.

Waarom een chatbot een nepwinkel aanraadt

Een chatbot die op internet zoekt, neemt over wat hij vindt en vat het samen. Hij controleert niet of een webshop bij de Kamer van Koophandel staat of al jaren bestaat. Een site die er goed uitziet en de juiste woorden gebruikt, kan in een antwoord terechtkomen. Dat geldt extra voor oude domeinnamen van een merk. Die hebben vaak nog een geschiedenis op internet, waardoor ze in zoekresultaten blijven opduiken terwijl er nu iemand anders achter zit.

We zagen eerder hetzelfde patroon toen bleek dat chatbots illegale goksites aanraden. Het antwoord klinkt stellig, de link staat er netjes bij, en dat geeft vertrouwen dat de chatbot niet verdiend heeft. Podqi-topman Trevor West zegt het in The Verge zo: controleer altijd de bron voordat je persoonlijke gegevens of creditcardgegevens invult.

Zo controleer je een winkel die een chatbot aanraadt

Je hoeft niet te stoppen met een chatbot als hulp bij het winkelen. Gebruik het antwoord als begin van je zoektocht en niet als eindpunt. Deze controles kosten een paar minuten.

• Ga zelf naar de site van het merk. Typ de naam van het merk in je browser of gebruik een link die je al kent, en kijk daar welke winkels het merk zelf noemt. Juist bij de vraag naar een Nederlandse of Europese webshop ging het in het onderzoek het vaakst mis.
• Bekijk het webadres letter voor letter. Een extra woord als outlet of sale, een vreemde extensie of een kleine spelfout zijn signalen dat het niet de echte winkel is.
• Zoek op ervaringen. De Consumentenbond raadt aan het volledige webadres tussen aanhalingstekens in te tikken. Geen of weinig ervaringen is volgens de bond verdacht.
• Laat het adres controleren. Op check.veiliginternetten.nl vul je een webadres in. Bij de politie kun je via controle handelspartij nagaan of er meldingen zijn over een site, een rekeningnummer of een telefoonnummer. Nieuwe nepshops staan daar volgens de Consumentenbond vaak nog niet in, dus een groen licht is geen garantie.
• Wees extra kritisch bij spectaculaire korting. De Consumentenbond ziet rond Black Friday en de feestmaanden meer nepshops, vaak met sterk afgeprijsde gewilde producten.

Je kunt de chatbot ook zelf helpen. Vraag niet alleen waar je iets kunt kopen, maar vraag om de officiële website van het merk en de winkels die het merk zelf als verkooppunt noemt. Klik daarna op de bronlinks en kijk of die echt naar de site van het merk leiden. Een chatbot die geen bron kan geven, laat je beter links liggen.

Als het toch misgaat

Heb je betaald en komt er niets, doe dan aangifte bij de politie. Volgens de Consumentenbond kan de politie een site alleen snel offline laten halen als er aangiftes zijn. Betaalde je met een creditcard of PayPal, vraag dan het geld terug via die betaaldienst. Ging het om een overboeking naar een Nederlandse rekening, dan kun je bij je bank de gegevens van de ontvanger opvragen. De Consumentenbond meldt dat het aantal meldingen van aankoopfraude bij de Fraudehelpdesk in 2025 met 35 procent toenam.

Wil je een chatbot ook gebruiken om te zien of een korting echt een korting is, lees dan ons stuk over Black Friday-deals laten checken door AI. Ook daar geldt dat de chatbot een goed hulpmiddel is, zolang jij de laatste controle doet.