Een recept laten maken door een chatbot: zo voorkom je dat het mislukt

Dat recepten een speciale plek hebben in het AI-verhaal, schreef Bright deze week in een stuk over hoe receptenmakers in het bijzonder lijden onder AI. Recepten op foodblogs zitten vaak verstopt onder lange verhalen, en tools en assistenten halen precies dat recept eruit. Een slim scherm met een spraakassistent leest de stappen voor en herhaalt ze als je erom vraagt, zodat je je telefoon niet met vette vingers hoeft aan te raken. Voor de makers van die recepten is dat lastig. Voor jou als thuiskok is het handig, mits je weet wat je eigenlijk binnenkrijgt.

Wat een chatbot doet als je om een recept vraagt

Een chatbot als ChatGPT, Gemini of Copilot heeft geen kookboek in zijn geheugen dat hij openslaat. Hij schrijft een tekst die lijkt op de duizenden recepten die hij tijdens zijn training heeft gezien. Meestal levert dat een logisch geheel op, omdat de meeste gerechten op elkaar lijken. Maar niemand heeft dat specifieke recept ooit in een keuken getest. De hoeveelheden, de oventemperatuur en de bereidingstijd zijn een gemiddelde schatting, geen uitkomst van een proefkeuken.

Daar zit ook het gevaar. Een chatbot schrijft een fout getal net zo stellig op als een goed getal. We legden eerder uit waarom een chatbot met stellige taal vaker onzin vertelt, en bij recepten zie je dat terug in kleine dingen die grote gevolgen hebben. Een theelepel zout die een eetlepel wordt, een baktijd die bij jouw oven niet past, of een stap die ontbreekt omdat de tekst halverwege een ander soort gerecht volgt. ChatGPT zet er zelf onder dat het fouten kan maken en dat je belangrijke informatie moet controleren. Bij eten is dat geen loze waarschuwing.

Waar het meestal misgaat

Bij gewoon koken, zoals een pastasaus, een roerbakgerecht of een soep, is een kleine afwijking zelden een ramp. Je proeft, je past aan en je hebt een prima maaltijd. Het wordt lastiger op drie plekken.

• Bakken. Brood, taart en koekjes zijn scheikunde. De verhouding tussen meel, vet, vocht en rijsmiddel moet kloppen. Een chatbot die een recept omrekent van cups naar grammen of van zes naar vier personen, maakt daar sneller een fout in dan je denkt.
• Vlees, gevogelte en vis. Hier gaat het niet om smaak maar om veiligheid. Een kooktijd die net te kort is, merk je niet aan de buitenkant.
• Allergieën en diëten. Vraag je om een glutenvrij of notenvrij recept, dan is de kans groot dat het klopt, maar een chatbot kent de etiketten in jouw supermarkt niet. Bouillonblokjes, sauzen en kant-en-klare kruidenmixen kunnen precies bevatten wat je wilde vermijden.

Zo controleer je wat je gaat koken

De beste aanpak is de chatbot niet als enige bron te gebruiken, maar als hulp bij het zoeken en plannen. Een paar gewoontes maken het verschil.

Vraag eerst naar de opbouw en pas daarna naar de details. Laat de chatbot uitleggen welke stappen er in het gerecht zitten en waarom. Klinkt een stap vreemd, vraag dan door. Merk je dat het antwoord bij een tweede vraag ineens anders wordt, dan weet je dat het getal geen vaste basis had.

Leg de hoeveelheden naast een recept van een kok, een kookboek of een bekende receptensite. Je hoeft niet het hele recept over te nemen, alleen te zien of de verhoudingen in de buurt liggen. Wijkt de chatbot sterk af, vertrouw dan het geteste recept.

Gebruik voor veiligheid niet de chatbot, maar een instantie die erover gaat. Het Voedingscentrum zegt het in zijn tips voor veilig omgaan met kip heel duidelijk. Verhit kippenvlees door en door, tot het van binnen helemaal wit is. Spoel rauwe kip niet af onder de kraan en gebruik keukengerei dat met rauwe kip in aanraking kwam niet voor andere producten zonder het eerst af te wassen. Bereide kip is volgens dezelfde tips nog twee dagen houdbaar in de koelkast. Zegt een chatbot iets anders, dan wint het Voedingscentrum.

Lees bij allergieën altijd het etiket van wat je koopt. Een chatbot kan je helpen een recept te vinden zonder noten, maar hij kan niet zien wat er in het pak in jouw kastje zit.

Waar een chatbot in de keuken wel goed in is

Dat klinkt misschien alsof je beter kunt stoppen, maar dat is niet de bedoeling. Een chatbot is juist sterk in alles rond het recept. Hij bedenkt wat je met restjes kunt maken, stelt een vervanger voor als je geen room in huis hebt, en zet een recept om in een overzichtelijk lijstje stappen. Ook het plannen van een week gaat goed. In ons artikel over een weekmenu en boodschappenlijst laten maken door AI lees je hoe je dat aanpakt en waar het daar misgaat.

Handig is ook de spraakfunctie. Zoals Bright beschrijft, kan een assistent de stappen voorlezen en herhalen terwijl jij snijdt en roert. Vraag hem bijvoorbeeld om het recept stap voor stap te geven en pas door te gaan als jij zegt dat je klaar bent.

Een handige vraag om mee te beginnen

Wil je het risico klein houden, formuleer je vraag dan zo dat de chatbot zijn eigen onzekerheid laat zien. Vraag om een recept en laat hem er direct bij zeggen welke hoeveelheden en tijden je moet controleren en waarom. Vraag ook naar een bekend gerecht als basis, in plaats van een volledig nieuw bedacht recept. Hoe gewoner het gerecht, hoe meer voorbeelden de chatbot heeft gezien en hoe kleiner de kans op een rare uitschieter.

Kook je iets voor het eerst, maak het dan niet meteen voor een verjaardag met twaalf gasten. Probeer het eerst op een doordeweekse avond, noteer wat je aanpaste en bewaar die versie. Dan heb je na een keer of twee een recept dat wel getest is, door jou.