Studiekeuze of profielkeuze met AI: wat een chatbot wel en niet over je weet

Hoeveel scholieren al AI gebruiken

Studiekeuzeplatform Qompas ondervroeg in januari 2026 bijna negenhonderd scholieren uit de bovenbouw van vmbo, havo en vwo. In het onderzoek gaf 45 procent aan AI te gebruiken bij de studiekeuze, de meesten af en toe. Ze gebruikten het vooral om uit te zoeken welke beroepen bij een opleiding horen, welke studies passen bij hun interesses en om opleidingen te vergelijken.

Opvallend is hoe de scholieren erover denken. De meesten vonden AI redelijk betrouwbaar, maar gaven ook aan dat ze de antwoorden controleren op andere websites. Ze merkten dat informatie soms verouderd was of dat een opleiding op de verkeerde plek werd genoemd. Dat is een gezonde houding, en het is ook precies wat wij zouden aanraden.

Wat een chatbot wel goed doet

Een chatbot is sterk in alles waarbij je een overzicht nodig hebt. Hij kan uitleggen wat het verschil is tussen een natuur- en gezondheidsprofiel en een natuur- en techniekprofiel, welke vakken je nodig hebt voor een bepaalde studie, of wat je ongeveer doet als je een bepaald beroep kiest. Ook bij het voorbereiden van een open dag helpt hij goed. Vraag hem om tien vragen die je aan een student kunt stellen, en je loopt minder verloren rond.

Handige opdrachten om mee te beginnen zijn bijvoorbeeld deze.

• Leg in gewone taal uit wat je leert bij de studie bedrijfskunde en welke vakken in het eerste jaar zitten.
• Ik vind biologie leuk maar wil niet in een lab werken. Welke richtingen zijn er dan?
• Maak een lijst van vragen voor de open dag van een hbo-opleiding verpleegkunde.

Wat je ziet in die opdrachten, is dat jij de informatie over jezelf aanlevert. De chatbot weet niets van je cijfers, je karakter of hoe je je voelt in een groep. Hij weet alleen wat jij intypt.

Wat een chatbot niet over je weet

Hier ligt de grootste valkuil. Een chatbot klinkt zeker van zijn zaak, ook als hij weinig over je weet. Typ je dat je van wiskunde houdt, dan krijg je een lijst met technische studies, terwijl een mentor die je al jaren kent misschien weet dat je vooral opbloeit als je met mensen werkt. Een chatbot ziet geen twijfel in je stem en vraagt zelden door.

Daarnaast zijn praktische gegevens vaak niet actueel. Data van open dagen, aanmeldtermijnen en toelatingseisen veranderen elk jaar. Controleer die altijd bij de opleiding zelf of op Studiekeuze123, waar de gegevens van de onderwijsinstellingen zelf komen. Wij merken dat een chatbot juist bij dit soort details graag een overtuigend klinkend maar verkeerd antwoord geeft. Hoe dat komt, lees je in ons stuk over het verschil tussen een chatbot en een zoekmachine.

Let ook op wat je deelt. Het is verleidelijk om je hele rapport of je resultaten van een beroepentest in een chatbot te plakken. Dat levert misschien een beter advies op, maar dan staan je cijfers en persoonlijke gegevens bij een techbedrijf. Haal je naam en andere herkenbare gegevens eruit, zoals we ook aanraden bij het herschrijven van een cv. Ben je jonger dan zestien, overleg dan met je ouders welke chatbot je gebruikt, want veel diensten hebben een minimumleeftijd.

Zo combineer je AI met echte mensen

De beste aanpak is volgens ons om de chatbot te gebruiken voor de breedte en mensen voor de diepte. Laat AI je helpen om van twintig mogelijke studies er vijf over te houden. Ga daarna met die vijf naar je mentor of decaan, bezoek de open dagen en praat met studenten die de opleiding nu doen. Zij vertellen je hoe een week er echt uitziet, en dat staat in geen enkele chatbot.

Ouders kunnen hier ook een rol in spelen. Ga samen met je kind achter de laptop zitten en stel de vragen samen. Dan zie je wat de chatbot zegt en kun je er meteen over praten. Een antwoord dat niet klopt met wat je van je kind weet, is een prima begin van een goed gesprek.

Een chatbot kent alle studies, maar alleen jij en de mensen om je heen weten wie je bent. Houd die volgorde aan, en AI wordt een nuttige hulp in plaats van een stem die de keuze voor je maakt.