Zweden weert ChatGPT en Claude bij de overheid: welke AI mag jij op je werk?
Inhoudsopgave
Wat Zweden precies doet
De blokkade geldt voor de browserversies van ChatGPT en Claude. Als reden noemt het Regeringskansliet informatiebeveiliging. De directeur digitalisering schreef op het intranet dat er meerdere voorbeelden waren van problematisch gebruik van open AI-diensten, zo vat Notebookcheck de Zweedse berichtgeving samen. Copilot kwam wel door een interne veiligheidstoets, maar pas nadat de instellingen waren aangescherpt.
Interessant is wat er niet verboden wordt. Een beperkt aantal medewerkers houdt via een eigen platform van het Regeringskansliet toegang tot de modellen van OpenAI en Anthropic. Het probleem is dus niet het model zelf, maar de manier waarop je het gebruikt: met of zonder contract, en met of zonder controle over de instellingen. Zweden staat daarin niet alleen. De Zweedse belastingdienst en de instantie voor jeugdzorginstellingen hadden al een vergelijkbare blokkade, en de deurwaardersdienst bereidt een eigen besluit voor.
Waarom het om het contract gaat en niet om de chatbot
Wie ChatGPT of Claude gratis of met een persoonlijk abonnement gebruikt, doet dat onder consumentenvoorwaarden. Die zijn geschreven voor jou als privépersoon. Je werkgever heeft geen afspraken met de aanbieder over waar gegevens worden opgeslagen, hoe lang ze bewaard blijven en wie erbij kan. Afhankelijk van je instellingen kunnen gesprekken ook worden gebruikt om modellen verder te trainen. Hoe je dat uitzet, lees je in ons stuk over training met jouw gesprekken.
Een zakelijke versie, zoals Copilot binnen de Microsoft-omgeving van je organisatie of een teamabonnement van ChatGPT of Claude, werkt onder een contract tussen je werkgever en de aanbieder. Daarin staan afspraken over gegevensverwerking, en de beheerder van je organisatie kan instellingen vastzetten. Dat maakt het niet automatisch veilig, maar wel controleerbaar. Daarom kan dezelfde organisatie een chatbot in de browser verbieden en hetzelfde onderliggende model via een eigen platform toestaan.
Er zit nog een ironisch randje aan. Microsoft biedt sinds dit jaar ook modellen van Anthropic aan binnen Copilot. In de Europese Unie staan die standaard uit en moet een beheerder ze zelf aanzetten. Het Regeringskansliet heeft volgens Notebookcheck niet gezegd of dat bij hen gebeurd is. Het is dus goed mogelijk dat Zweedse ambtenaren straks via Copilot toch met Claude werken, alleen dan onder het contract van hun werkgever.
Hoe het in Nederland zit
De Nederlandse rijksoverheid ging eerder een vergelijkbare weg. In 2023 lag er een voorlopig standpunt dat rijksambtenaren geen generatieve AI zonder contract mochten gebruiken, omdat die volgens de Landsadvocaat en de Autoriteit Persoonsgegevens niet aantoonbaar aan de wet voldeed. In april 2025 verruimde het kabinet dat standpunt: ambtenaren krijgen meer ruimte, mits er risicoanalyses zijn, betrouwbare modellen worden gebruikt en medewerkers training krijgen. Europese en open toepassingen worden daarbij aangemoedigd.
Voor gewone werkgevers bestaat zo’n landelijk standpunt niet. Wel gelden twee dingen voor iedereen. De AVG bepaalt dat persoonsgegevens van klanten, patiënten of collega’s niet zomaar naar een derde partij mogen, en een chatbot onder consumentenvoorwaarden is zo’n derde partij. En de Europese AI-verordening verplicht organisaties die AI inzetten sinds februari 2025 om te zorgen dat hun medewerkers er voldoende kennis van hebben. Veel werkgevers vullen dat in met een AI-beleid waarin staat welke tools mogen.
Welke AI mag jij op je werk gebruiken?
Dat hangt dus minder af van welke chatbot het beste is, en meer van wat je werkgever heeft afgesloten. Een paar vragen geven snel duidelijkheid.
- Is er een AI-beleid of een lijst met goedgekeurde tools? Vraag ernaar bij je leidinggevende of de IT-afdeling. Bestaat het niet, dan is dat zelf een signaal.
- Heeft je organisatie Microsoft 365? Dan zit Copilot Chat vaak al in je werkaccount, met de afspraken die je werkgever met Microsoft heeft. Log dan in met je werkaccount en niet met je privéaccount.
- Is er een zakelijk abonnement op ChatGPT, Claude of Gemini? Gebruik dat voor werk, en houd je eigen account voor privé.
- Werk je met gegevens van klanten of patiënten? Stop die nooit in een chatbot onder consumentenvoorwaarden, ook niet als je het even snel wilt samenvatten.
Wie zonder afspraken toch een privéchatbot voor werk gebruikt, doet aan wat schaduw-AI heet. Dat is in veel organisaties eerder regel dan uitzondering, en wat dat voor risico’s geeft, zetten we op een rij in ons artikel over stiekem ChatGPT gebruiken op je werk. Overweegt je team een gezamenlijk abonnement, dan helpt ons stuk over ChatGPT voor teams bij de afweging.
Wij vinden de Zweedse keuze vooral eerlijk. Ze maakt zichtbaar wat in veel organisaties stilzwijgend gebeurt: medewerkers gebruiken de chatbot die ze thuis ook gebruiken, met werkinformatie erin. De oplossing is niet om AI te verbieden, maar om een tool aan te bieden die onder een contract valt en uit te leggen waarom die er is. Dat Zweden daarnaast een eigen platform heeft waar ChatGPT en Claude wel bereikbaar zijn, laat zien dat dat kan.
