Scholen die AI weren raken ook Google Zoeken kwijt: wat betekent dat hier?

Wat Google precies heeft besloten

In een blogbericht van 3 november schrijft Chris Phillips, verantwoordelijk voor onderwijs bij Google, dat Gemini, Gemini Notebook, Gemini in Classroom en Google Zoeken helemaal uit staan op leerlingaccounts in het basis- en middelbaar onderwijs, tot een schoolbeheerder ze aanzet. Dat lijkt een stap terug voor AI. In augustus besloot Google nog dat Gemini in Classroom juist standaard aan zou staan.

De kritiek kwam door wat Phillips tegen The New York Times zei: zoeken en AI zijn zo verweven dat scholen die AI verbieden geen toegang krijgen tot zoeken. Leerlingen zien dan een melding. Volgens IT-Connect is de keuze voor zoeken binair: aanzetten betekent AI Overviews en AI Mode erbij. Een versie zonder AI noemt Google niet. New Yorks burgemeester Zohran Mamdani en senator Bernie Sanders reageerden fel. Google zei daarop tegen CNBC dat scholen zelf de controle houden en een of meer diensten kunnen aanzetten.

Geldt dit ook in Nederland?

Dat is nog niet duidelijk, en wie het stellig beweert, loopt vooruit op de feiten. Google noemt in zijn bericht geen landen en geen datum. Scholen krijgen “in de komende maanden” meer informatie. De Times houdt het op begin 2027. Wel bekend is dit:

• de nieuwe begeleide leerfunctie in Classroom (Guided Learning) is sinds 3 november wereldwijd beschikbaar;
• de proef met de nieuwe zoekfunctie begint later deze maand op geselecteerde Amerikaanse scholen;
• de regel richt zich op accounts die een school beheert via Google Workspace for Education.

Een Nederlandse uitrol is door geen enkele bron bevestigd. Ook ID.nl noemt geen Nederlandse datum, en wijst erop dat de uitspraken van Google op sociale media en die in de krant niet helemaal op elkaar aansluiten.

Een detail dat al langer speelde

Helemaal nieuw is het uit-staan van zoeken niet. In de privacyvragen van Google for Education valt Google Zoeken onder de zogeheten aanvullende diensten, samen met onder meer Maps en YouTube. Die staan al standaard uit in het basis- en voortgezet onderwijs, en een beheerder moet toestemming van ouders hebben voordat hij zo’n dienst aanzet voor gebruikers onder de 18.

Wat nu verandert, is dat die keuze ook een keuze over AI wordt. In Nederland keken SURF en SIVON al eerder naar de privacy van deze omgeving, blijkt uit een Kamerbrief uit 2023. Dat onderzoek ging niet over Gemini, dus een oordeel over deze koppeling is er nog niet.

Wat je als ouder of docent merkt

Op dit moment nog niets. En ook later hangt het af van drie dingen: of de school Google Workspace gebruikt, of de beheerder de diensten aanzet en op welk account je kind werkt.

Dat laatste maakt het verschil. De instelling hoort volgens IT-Connect bij het schoolaccount en niet bij het apparaat. Op een beheerde Chromebook, waar inloggen met dat account verplicht is, is er weinig omheen te werken. Op een eigen laptop met een privéaccount of zonder inloggen werkt Google gewoon, inclusief de AI-functies. Een school die AI weert, houdt die dus niet tegen zodra een leerling thuis gaat zoeken. Thuis geldt wat je zelf afspreekt, zoals we beschreven in wat ouders nu aan school kunnen vragen, waar ook staat dat staatssecretaris Tielen een ban ontraadt.

Voor docenten is het de vraag wat een vak nodig heeft als Google uit staat. Google noemt niets over andere zoekmachines. Wie daar als school op wil terugvallen, moet dat dus zelf regelen in het beheer van de browser. In zo gebruik je AI als leraar wel slim staan voorbeelden voor wie de tools juist wil inzetten.

Drie vragen om aan school te stellen

Je hoeft niet te wachten tot Google een datum noemt. Dit zijn de vragen die nu al duidelijkheid geven:

• Werkt de school met Google Workspace for Education, en hebben leerlingen dan een eigen schoolaccount?
• Staat Google Zoeken op die accounts aan, en is daar toestemming van ouders voor gevraagd bij leerlingen onder de 18?
• Wat doet de school als zoeken alleen nog samen met AI aan kan: aanzetten, uitzetten of overstappen op een andere zoekmachine?

Dat laatste antwoord zal veel scholen nog niet paraat hebben. Dat is logisch, want de spelregels zijn nog niet af. De Tweede Kamer spreekt over een verbod in de klas, Google koppelt zoeken aan AI, en het besluit komt uiteindelijk bij een schoolbeheerder terecht. Dat er nu ook de vraag bijkomt of zoeken dan nog beschikbaar is, is een reden om het op school vroeg ter sprake te brengen.