Kamerleden laten speeches schrijven door AI: zo doe je dat zelf zonder valkuilen

Wat de onderzoekers vonden

De journalisten haalden alle spreekteksten van de 150 Kamerleden door Pangram, een programma dat teksten scant op AI-gebruik. Het ging om de teksten waarmee Kamerleden hun bijdrage aan een debat openen, dus niet om interrupties of moties. Teksten die voor minder dan de helft met AI waren gemaakt, telden niet mee. Toch kwamen de onderzoekers uit op 68 Kamerleden, verspreid over bijna alle partijen. Alleen bij de SP, de Partij voor de Dieren en Volt vonden ze niets.

Opvallend is waar AI het meest opduikt. Bij grote debatten met fractievoorzitters hoor je nauwelijks AI-teksten, maar bij commissiedebatten in kleinere zalen is soms meer dan de helft van de spreekteksten met hulp van een chatbot gemaakt. Ook voor maidenspeeches, de eerste en meestal persoonlijke toespraak van een nieuw Kamerlid, werd AI gebruikt.

Alle Kamerleden op de lijst geven het toe, en vrijwel allemaal zeggen ze hetzelfde. Ze gebruiken het als hulpmiddel, om zinnen beter te laten lopen of een verhaal in te korten. CDA-Kamerlid Krul schrok van zijn vijfde plek en zei het “heel erg” te vinden als het beeld ontstaat dat zijn bijdragen volledig uit een chatbot komen. Daar zit precies de spanning. Je kunt AI gebruiken om je eigen verhaal scherper te maken, of je kunt het je verhaal laten bedenken. Voor je publiek klinkt dat heel anders.

Waaraan je een AI-toespraak herkent

Het nuttigste detail uit het onderzoek gaat over hoe Pangram werkt. Volgens de NOS let het programma vooral op zinsconstructies die chatbots graag gebruiken. Het gaat dan om tegenstellingen als “het is niet A, het is B”, om argumenten in drieën en om het gedachtestreepje dat een wending in de zin aankondigt.

Dat is meteen een bruikbare checklist voor je eigen tekst. Een toespraak vol drieslagen en dramatische wendingen klinkt op papier misschien krachtig, maar hardop voelt hij al snel als een folder. Een publiek hoort dat ritme ook zonder detectieprogramma. Wie het eens bij een eigen tekst nagaat, ziet vaak dat juist de zinnen die het meest gepolijst lijken het minst als jezelf klinken. Dat geldt trouwens ook voor een sollicitatiebrief die je met AI schrijft.

Zo bereid je een toespraak voor met een chatbot

De Kamerleden die het onderzoek het best doorstaan, beschrijven allemaal dezelfde volgorde. Eerst de inhoud van henzelf, dan pas de chatbot. Voormalig Kamerlid Lahlah, nummer een op de lijst, zei dat haar bijdragen altijd gebaseerd waren op gesprekken met burgers, en dat ze AI gebruikte omdat die verhalen moeilijk in een paar minuten spreektijd te vangen waren. Dat is een prima werkwijze, zolang je de volgorde aanhoudt.

1. Schrijf eerst zelf wat je wilt zeggen. Een paar losse punten is genoeg, maar wel met de anekdotes, namen en details die alleen jij kent. Een chatbot kan die niet verzinnen, en als hij het toch doet, is het nep.
2. Vraag de chatbot om te ordenen en in te korten. Geef het aantal minuten en het publiek op, en vraag uitdrukkelijk om je eigen woorden zoveel mogelijk te behouden. Dat is precies waar de Kamerleden het voor zeggen te gebruiken.
3. Haal de AI-trucjes eruit. Loop de tekst na op drieslagen, op “niet dit, maar dat” en op gedachtestreepjes. Vervang ze door gewone zinnen. Je kunt de chatbot ook vragen om die patronen te vermijden, maar controleer het toch zelf.
4. Controleer elk feit. Cijfers, data en citaten die de chatbot toevoegt, kloppen niet altijd. Staat het niet in je eigen aantekeningen of in een bron die je kunt nakijken, haal het dan weg.
5. Lees hem hardop. Alles wat je niet vanzelf uitspreekt, pas je aan. Wie zijn tekst liever eerst hoort, kan hem ook laten voorlezen door een AI-stem om te horen waar het stroef loopt.

Dat laatste punt is misschien het belangrijkste. PVV-Kamerlid Van Meetelen zei tegen de onderzoekers dat ze nooit een tekst zal uitspreken waar ze niet achter staat. Dat is een goede toets, ook voor een speech op een verjaardag. Lees de tekst en vraag jezelf of je elke zin ook zonder papier zou kunnen zeggen.

Moet je het vertellen?

Voor een toespraak op een feest of een werkbijeenkomst is er geen regel die zegt dat je AI-hulp moet melden. Op school, bij een studie of bij een wedstrijd ligt dat anders, zoals we eerder zagen bij masterscripties met AI-tekst. In de Kamer zelf bestaan nog geen afspraken. Partijleider Bontenbal laat weten dat het CDA werkt aan richtlijnen voor de eigen fractie, en BBB-fractievoorzitter Vermeer vergelijkt AI met een rekenmachine of een koffiezetapparaat.

Waar ze het allemaal over eens zijn, is dat de inhoud van jezelf moet komen. Dat lijkt ook de beste maatstaf voor wie thuis een toespraak voorbereidt. Een chatbot is een prima redacteur, maar een slechte vervanger voor wat jij eigenlijk wilde zeggen.