Winnaar fotowedstrijd gediskwalificeerd om AI: welke bewerking wel mag

Wat er bij Nikon gebeurde

De winnende video van onderzoeker Ning Xu liet trilhaartjes zien die bewegen in de luchtweg van een kind met de longziekte PCD. Volgens Bright trokken meerdere mensen online openlijk aan de bel over het beeld, waarna Nikon een onderzoek instelde. Daaruit bleek dat er inderdaad generatieve AI was gebruikt. Gizmodo schrijft dat specialisten structuren zagen die in de biologie niet lijken te bestaan, en dat de video een SynthID-watermerk droeg, het onzichtbare kenmerk dat Google in AI-beeld stopt. Hoe je zo’n watermerk zelf opspoort, lees je in ons stuk over checken of een foto met AI is gemaakt.

Xu zegt dat hij een neuraal netwerk alleen gebruikte voor nabewerking van echte opnamen, en dat dat binnen de regels viel. Nikon bleef bij zijn besluit. Het bedrijf benadrukte volgens Gizmodo wel dat de diskwalificatie geen oordeel is over de reputatie of de bedoelingen van de onderzoeker. De eerste prijs ging naar Nguyen Nam Nhat uit Vietnam. Nikon wil de regels van de wedstrijd, die al vijftien jaar bestaat, nog eens goed bekijken.

Ruisonderdrukking en generatief invullen zijn twee verschillende dingen

Het lastige is dat bijna elke moderne fotobewerker AI gebruikt, vaak zonder het zo te noemen. Toch zit er een duidelijk verschil tussen twee soorten gereedschap.

AI-ruisonderdrukking, zoals Denoise in Lightroom, werkt met wat de camera heeft vastgelegd. Een getraind model schat welk deel van de korrel ruis is en welk deel detail, en haalt de ruis weg. Er komt in principe niets nieuws in beeld. Hetzelfde geldt voor automatische belichting, kleurcorrectie of een slimme selectie van de lucht om die wat donkerder te maken.

Generatief invullen doet iets anders. Je selecteert een stuk van de foto, en een model bedenkt wat daar zou kunnen staan. Denk aan een voorbijganger weghalen, een kader verbreden of een lucht vervangen. De pixels die erbij komen zijn niet gefotografeerd, ze zijn verzonnen. Ook uitvergroten met AI valt in die hoek, want het model voegt detail toe dat de sensor nooit heeft gezien.

Bij Nikon zat het probleem precies op die grens. Een netwerk dat beelden “verbetert” kan dingen toevoegen die er niet waren, en bij wetenschappelijke beelden is dat extra pijnlijk, omdat artsen en onderzoekers op zulke opnamen vertrouwen.

Hoe wedstrijden het regelen

Elke wedstrijd heeft eigen regels, maar de regels van World Press Photo laten goed zien waar de lijn meestal ligt. Op de pagina over wat als manipulatie telt staat dat synthetische beelden en generatief invullen niet zijn toegestaan. AI-hulpmiddelen mogen wel, zolang ze het beeld als geheel niet wezenlijk veranderen, geen nieuwe informatie toevoegen en geen informatie weghalen. Als voorbeelden van wat mag noemt de organisatie ruisonderdrukking, automatische aanpassingen van niveaus, kleur en contrast, en het selecteren van objecten voor lokale aanpassingen. Uitvergroten met tools als Adobe Super Resolution en Topaz Photo AI valt daar juist buiten, omdat die nieuwe informatie toevoegen.

Een nieuwsfotowedstrijd is strenger dan een fotoclubwedstrijd met een categorie vrij werk, en sommige wedstrijden hebben zelfs een aparte categorie voor AI-beeld. Daarom loont het om per wedstrijd de regels te lezen in plaats van uit te gaan van een algemene norm. Wij vinden de lijn van World Press Photo een goed uitgangspunt, ook voor wie alleen voor zichzelf fotografeert. Het verschil tussen een foto en een illustratie zit in de vraag of wat je ziet echt voor de lens stond.

Wat je doet als je zelf een foto instuurt

Wil je meedoen aan een wedstrijd, of je foto’s op een andere manier als echte foto’s laten zien, dan helpen een paar gewoontes.

• Bewaar altijd het origineel, bij voorkeur het RAW-bestand. Wedstrijden vragen dat vaak op bij twijfel of bij de finalisten.
• Lees de regels voordat je gaat bewerken, niet erna. Kijk vooral of er iets staat over generatief invullen, objecten verwijderen, lucht vervangen en uitvergroten.
• Houd bij welke tools je gebruikte. Een bewerkingsgeschiedenis in je programma is daarbij een handig geheugen.
• Twijfel je over een functie, zet hem dan uit of vraag het de organisatie. Een verwijderd snoertje in de achtergrond is het risico van een diskwalificatie niet waard.
• Wees eerlijk als je AI gebruikt waar het mag. In een categorie voor vrij of digitaal werk is het geen probleem, zolang je het vermeldt.

De zaak bij Nikon laat ook zien dat het steeds makkelijker wordt om generatieve AI te betrappen. Een watermerk als SynthID zit in beeld uit de AI-tools van Google, en een oplettende kijker ziet vaak details die niet kloppen. Wie eerlijk bewerkt, heeft daar niets van te vrezen.