Handgeschreven aantekeningen omzetten naar tekst met AI: wat werkt en wat niet

Twee soorten hulp die je door elkaar haalt

Er zijn grofweg twee manieren om handschrift naar tekst te krijgen, en ze werken heel anders.

De eerste is klassieke tekstherkenning, die op je telefoon al ingebouwd zit. Op de iPhone heet dat Livetekst. Richt je camera op een vel papier of open een foto, houd je vinger op de tekst en je kunt hem kopiëren. Volgens het overzicht van Apple werkt Livetekst ook in het Nederlands. Op Android doet Google Lens hetzelfde, via de camera-app of de Google-app. Deze herkenning leest letter voor letter wat er staat. Snel, gratis en je hoeft niets te uploaden naar een chatbot.

De tweede manier is een chatbot met beeldherkenning, zoals ChatGPT, Gemini of Copilot. Je stuurt een foto en vraagt om een uitgeschreven versie. Zo’n model leest niet alleen, het begrijpt ook wat er staat. Daardoor kan het een slordig woord raden uit de context, afkortingen voluit schrijven en van losse krabbels een nette lijst maken. Dat is meteen de kracht en het risico, want wat het niet kan lezen vult het soms zelf in.

Wat goed werkt

Met redelijk leesbaar handschrift halen beide soorten tools inmiddels een prima resultaat. Waar de chatbot echt het verschil maakt, is bij alles wat verder gaat dan overtypen.

• Structuur aanbrengen. Vraag of de chatbot de aantekeningen van een vergadering omzet in besluiten, actiepunten en open vragen. Dat scheelt meer tijd dan het overtypen zelf.
• Whiteboards. Pijlen, kaders en woorden kriskras over het bord vertaalt een chatbot vaak goed naar een lijst of een eenvoudig schema in tekst.
• Tabellen. Een handgeschreven overzicht van uren of uitgaven kun je laten omzetten naar een tabel die je in Excel plakt. Wil je daar vervolgens mee rekenen, dan helpt ons stuk over Excel-formules laten maken door een chatbot.
• Gemengde talen. Aantekeningen half in het Nederlands en half in het Engels zijn voor een taalmodel geen probleem.

Ons advies is om het in twee stappen te doen. Vraag eerst om een letterlijke uitschrijving, zonder iets te verbeteren of aan te vullen, en laat onleesbare woorden markeren met [onleesbaar]. Pas daarna vraag je om een samenvatting of actielijst. Zo zie je wat er echt stond en wat de AI ervan gemaakt heeft.

Wat niet werkt, of alleen met controle

Het grootste probleem is niet dat een chatbot iets niet kan lezen. Het probleem is dat hij dat niet altijd zegt. Een onduidelijk woord wordt een woord dat logisch klinkt in de zin, en dat valt je pas op als je het origineel ernaast legt. Dat geldt vooral voor deze gevallen.

• Namen, getallen en data. Een 1 die een 7 wordt of een achternaam die een gewoon woord wordt, zie je niet terug in de lopende tekst. Controleer die altijd.
• Persoonlijke afkortingen. Iedereen heeft eigen afkortingen. Een chatbot raadt wat “ovl. w/ JB” betekent, en zit er net zo vaak naast.
• Oud handschrift. Brieven en recepten in ouderwets schoonschrift gaan wisselend. Soms verrassend goed, soms worden hele zinnen verzonnen. Hier is controle door iemand die het handschrift kent echt nodig.
• Slechte foto’s. Schaduw van je telefoon, een scheve hoek of een glimmend whiteboard kosten meer nauwkeurigheid dan je denkt.

Klassieke tekstherkenning heeft het omgekeerde probleem. Die verzint niets, maar maakt van een onleesbaar woord gewoon letterbrij. Dat is eerlijker, maar vraagt meer handwerk. Voor een boodschappenlijst maakt het niet uit, voor notulen van een vergadering wel. Wie vaker vergaderingen vastlegt, kan trouwens ook direct opnemen en laten uitwerken, zoals we beschreven in vergadering laten notuleren door AI.

Zo maak je een foto die goed te lezen is

• Fotografeer recht van boven, zodat de regels niet schuin lopen.
• Gebruik daglicht of zet een lamp opzij, niet achter je, zodat je eigen schaduw niet over het papier valt.
• Gebruik bij meerdere pagina’s de scanfunctie van je telefoon, zoals Scan documenten in de Notities-app op de iPhone of de scanner in de Google Drive-app. Die snijdt bij en maakt het contrast beter.
• Fotografeer een whiteboard zonder flits en vanaf de zijkant van de lampen, om weerspiegeling te voorkomen.
• Stuur liever twee scherpe foto’s dan één foto van een volle pagina waarop alles klein staat.

Wat er met je foto gebeurt

Livetekst en Google Lens werken grotendeels op je toestel of binnen de diensten die je toch al gebruikt. Stuur je een foto naar een chatbot, dan gaat die naar de servers van de aanbieder. Wat daar gebeurt hangt af van je instellingen. Google schrijft in de privacyhulp van Gemini dat menselijke reviewers een deel van de gesprekken kunnen beoordelen als de instelling Activiteit bewaren aanstaat, en raadt aan geen vertrouwelijke informatie in te voeren die je niet door een reviewer wilt laten zien. Bij ChatGPT kun je in de instellingen bij Gegevensbeheer uitzetten dat je gesprekken worden gebruikt om het model te verbeteren.

Bedenk dus even wat er op je foto staat. Notulen met namen van collega’s, een whiteboard met cijfers van een klant of een kladblok met medische gegevens horen niet zomaar in een gratis chatbot. Op je werk heeft je organisatie misschien een eigen, afgeschermde versie van Copilot of ChatGPT. Gebruik die dan. Thuis kun je gevoelige stukken beter met de tekstherkenning op je telefoon doen en alleen het overgetypte, opgeschoonde stuk aan een chatbot geven. Dezelfde afweging geldt voor documenten, zoals we eerder uitlegden bij een pdf laten samenvatten.

Welke aanpak kies je

Wil je alleen een paar regels kopiëren, gebruik dan Livetekst of Google Lens. Dat is sneller dan een chatbot openen. Wil je van rommelige aantekeningen iets bruikbaars maken, met structuur en actiepunten, dan is een chatbot de betere keuze, mits je eerst een letterlijke versie vraagt en namen en getallen nakijkt. En bij oude familiebrieven is AI een mooie eerste aanzet, maar het laatste woord is aan iemand die het handschrift kent.