Hoe Nederlandse uitgevers omgaan met boeken waarin AI is gebruikt

Wat de uitgevers tegen NRC zeiden

In het artikel Hoe staan literaire uitgevers tegenover AI-gebruik? beschrijft NRC hoe verschillend de aanpak is. Singel Uitgeverijen, waaronder Querido en De Arbeiderspers, heeft geen vast protocol maar zet sinds kort in contracten dat AI bij het schrijven alleen mag in overleg met de uitgever. Voor research mag het wel, zolang auteurs het melden. Atlas Contact gaat verder en neemt in het contract op dat generatieve AI bij het schrijven niet is toegestaan. Regels voor AI als hulpmiddel heeft die uitgever niet, omdat zo’n omschrijving volgens de directeur snel achterhaald zou zijn.

Das Mag werkt aan een protocol en zegt nu al tegen auteurs dat ze niets van de directe uitvoer van een prompt mogen gebruiken. De uitgever overweegt manuscripten standaard te laten testen met een AI-detector, en wees dit jaar een manuscript af na een volledig positieve score. Prometheus en Koppernik kiezen juist voor vertrouwen en willen geen standaardtest. Hoofdredacteur Job Lisman van Prometheus zegt tegen NRC dat hij geen “wantrouwende houding” wil aannemen tegenover zijn auteurs.

Wat dit betekent als je zelf schrijft met AI

Voor iemand die een eerste manuscript wil insturen, vallen er een paar dingen uit af te leiden. Geen enkele uitgever in de rondgang accepteert een boek dat door een chatbot is geschreven. Dat is de harde grens. Daaronder zit een grijs gebied, en daar helpt eerlijkheid meer dan slim formuleren.

Wij delen het gebruik van AI bij schrijven op in drie soorten, van weinig naar veel bezwaar.

• Research en feiten opzoeken. Een chatbot vragen hoe een bepaald beroep in de jaren vijftig werkte, of welke route een trein vroeger reed. Dit lijkt bij de meeste uitgevers geen probleem, al vraagt Singel om het te melden. Controleer de feiten wel zelf, want chatbots verzinnen graag details.
• Meelezen en meedenken. Een hoofdstuk laten beoordelen op tempo, of vragen waar een plot rammelt. Hier verschillen uitgevers het meest. Das Mag vraagt het zo beperkt mogelijk te houden, anderen hebben er geen regels voor.
• Tekst laten schrijven of herschrijven. Zinnen, alinea’s of scènes die uit een chatbot komen en in je boek belanden. Dit is bij alle uitgevers uit NRC een probleem, tot een verbod in het contract aan toe.

Melden of niet

Onze vuistregel is simpel. Twijfel je of iets meldenswaardig is, meld het dan. Dat heeft twee redenen. De eerste is dat steeds meer contracten er iets over zeggen, en een contract dat je tekent zonder het eerlijk te vertellen kan later tegen je werken. De tweede is dat AI-detectors een rol gaan spelen. Das Mag zegt zelf dat een hoge score geen bewijs is van AI-gebruik, maar het voorbeeld uit Frankrijk laat zien wat er kan gebeuren. Een auteur werd daar van de shortlist van de Prix Goncourt gehaald na een detectorscore, terwijl hij zelf elk AI-gebruik ontkent. Als je vooraf vertelt hoe je hebt gewerkt, sta je sterker als er ooit vragen komen.

Houd daarom tijdens het schrijven bij waar je een chatbot voor gebruikt. Een kort logboek of de chatgeschiedenis bewaren is genoeg. Dan kun je een uitgever precies laten zien dat de chatbot hielp bij research en niet bij het schrijven.

Over je eigen tekst en training

Er is nog een kant aan dit verhaal. De uitgevers uit de rondgang stellen geen boeken beschikbaar voor het trainen van AI-modellen, zeker niet zonder vergoeding. Schrijversorganisaties zoals de Auteursbond werken aan een collectieve regeling en willen techbedrijven aanspreken op het gebruik van teksten. Voor jou als schrijver betekent dat ook iets bij je eigen chatbotgebruik. Plak je een heel manuscript in een gratis chatbot, kijk dan eerst in de instellingen of je gesprekken gebruikt mogen worden om het model te trainen, en zet dat uit. Meer over wat er met je gesprekken gebeurt, lees je in ons stuk over privé chatten met AI.

Waar een chatbot wel echt helpt

Dit alles betekent niet dat je AI moet mijden als je schrijft. Er zijn tools die het werk eromheen makkelijker maken, zoals de gratis schrijfomgeving waar we eerder over schreven bij een boek schrijven met de tool van de schrijver van Silo. Laat een chatbot je helpen met een synopsis voor een uitgever, met het ordenen van je research of met een lijst vragen voor een interview. De zinnen in het boek zelf schrijf je beter zelf. Dat is niet alleen wat uitgevers vragen, het is ook waar je stem zit, en die stem is precies waarom iemand jouw boek wil lezen.