Tekst laten voorlezen door AI: welke stemmen klinken goed in het Nederlands

Waar je op let bij een voorleesstem

Een goede Nederlandse stem herken je niet aan het eerste zinnetje. Bijna elke stem klinkt prima bij “Goedemorgen, hier is het nieuws”. Het verschil zit in de details, en daar loont het om op te letten als je een paar opties vergelijkt.

• Uitspraak van Engelse woorden. Nederlandse teksten zitten vol met woorden als update, deadline en smartphone. Een zwakke stem spreekt die uit alsof ze Nederlands zijn.
• Getallen, data en afkortingen. Hoort “3-10” als drie oktober of als drie tot tien? Leest de stem “bijv.” voluit?
• Zinsmelodie. Gaat de stem omhoog bij een vraag en rust hij bij een punt? Zonder die melodie haak je na vijf minuten af.
• Nederlands of Vlaams. Veel tools bieden beide. Een Vlaamse stem is niet slechter, maar wie hem niet gewend is hoort vooral de tongval.
• Snelheid. Voorlezen op 1,2 of 1,5 keer de normale snelheid is voor veel mensen prettiger. Een goede stem blijft dan verstaanbaar.

Gratis in je browser

De snelste winst zit in de browser die je toch al gebruikt. Microsoft Edge heeft de functie Hardop voorlezen, die je vindt via het menu of met een rechtermuisklik op de pagina. Edge biedt daar zogeheten natuurlijke stemmen, ook Nederlandse en Vlaamse, en die zijn verrassend goed. Ze lopen via de servers van Microsoft, dus zonder internet val je terug op de oudere systeemstemmen. Een praktisch voordeel is dat Edge ook pdf’s in de browser kan voorlezen. Sleep je pdf in een Edge-venster en je bent klaar.

Chrome heeft het voorlezen in de leesmodus gestopt. Klik met rechts op een pagina, kies Openen in leesmodus en je krijgt een rustige weergave met een afspeelknop. Volgens de uitleg van Google kun je daar een stem kiezen en de snelheid aanpassen, al werkt de leesmodus niet op elke website. De Nederlandse stemmen in Chrome zijn degelijk, maar in onze ervaring net wat vlakker dan de beste stemmen van Edge.

Werk je in Word, dan zit er onder het tabblad Controleren een knop Voorlezen. Handig om je eigen tekst terug te horen, want struikelende zinnen hoor je sneller dan je ze leest. Dat is meteen een van de beste toepassingen van voorlezen die weinig mensen gebruiken.

Gratis op je telefoon

Op een iPhone heet de functie Gesproken materiaal. Je zet hem aan bij de toegankelijkheidsinstellingen, en Apple legt in de gebruikershandleiding uit hoe je een selectie of het hele scherm laat uitspreken. Met Spreek scherm aan veeg je met twee vingers van boven naar beneden en de iPhone leest de hele pagina voor, ook in apps als Mail. Wat veel mensen missen, is dat je in de instellingen bij Stemmen een verbeterde of premium Nederlandse stem kunt downloaden. Die klinkt een stuk natuurlijker dan de standaardstem en werkt daarna ook zonder verbinding.

Op Android zit de vergelijkbare functie onder Toegankelijkheid en heet Selecteer om uitgesproken te worden. Google beschrijft in de help van Android hoe je hem aanzet en daarna stukken tekst op het scherm aanwijst om ze te laten voorlezen. De stem komt van de spraakmachine van je toestel, meestal die van Google. Bij die spraakmachine kun je ook een andere Nederlandse stem kiezen en de stemdata downloaden.

Wil je alleen kleine lettertjes op een etiket of bijsluiter laten voorlezen, dan is dat weer een ander soort hulp. Daarover schreven we eerder in ons stuk over Guided Vision van Google.

Wat betaalde AI-stemmen extra doen

De betaalde wereld is die van ElevenLabs, Speechify en vergelijkbare diensten. Daar zit het verschil niet zozeer in de verstaanbaarheid, want die is bij de gratis opties al goed. Het verschil zit in expressie. Een stem van ElevenLabs met Nederlandse stemmen legt nadruk waar een mens dat zou doen, pauzeert bij een gedachtewisseling en kan zelfs fluisteren of lachen als de tekst daarom vraagt. Je kiest uit een grote bibliotheek van stemmen, met verschillende leeftijden, accenten en vertelstijlen.

Voor wie heb je dat nodig? Eerlijk gezegd voor minder mensen dan de reclame doet geloven. Een paar situaties waarin het wel loont.

• Je luistert dagelijks een uur of meer, bijvoorbeeld onderweg of omdat lezen je moeite kost. Dan is een prettigere stem echt minder vermoeiend.
• Je maakt zelf iets voor anderen, zoals een uitlegvideo, een cursus of een gesproken versie van je nieuwsbrief. Dan wil je een stem die niet als een computer klinkt.
• Je wilt alles op één plek, met een eigen app die pdf’s, webpagina’s en e-boeken bewaart en onthoudt waar je gebleven was.

Lees je een paar artikelen per week voor, dan is de gratis stem in Edge of op je iPhone meer dan genoeg. Begin daar, en stap pas over als je merkt dat je de stem gaat vermijden.

Let op met wat je uploadt

Bij de ingebouwde functies van je telefoon blijft een downloadbare stem op je toestel. Bij online diensten en de natuurlijke stemmen in de browser gaat de tekst naar de servers van de aanbieder om er geluid van te maken. Voor een nieuwsartikel maakt dat niet uit. Voor een contract, een medisch verslag of een mail met persoonsgegevens wel. Dezelfde afweging speelt bij het laten samenvatten van documenten, en daar gingen we dieper op in bij een pdf laten samenvatten door een chatbot.

Een tweede punt betreft je eigen stem. Sommige diensten laten je een kopie van je stem maken, zodat teksten in jouw stem worden voorgelezen. Leuk speelgoed, maar een stemopname die eenmaal online staat kan ook misbruikt worden. Wat je daartegen doet lees je in ons stuk over stem klonen en misbruik.

Welke keuze past bij jou

Kort samengevat, en eerlijk vanuit wat wij zelf het prettigst vinden. Voor artikelen en pdf’s op de computer is Edge met een natuurlijke Nederlandse stem de beste gratis start. Gebruik je vooral Chrome, dan is de leesmodus een prima alternatief. Op de iPhone is Spreek scherm met een gedownloade premium stem het handigst voor mail en lange teksten, op Android doet Selecteer om uitgesproken te worden hetzelfde werk. Betaal pas voor een AI-stem als je veel luistert of zelf audio maakt voor anderen. Dan merk je het verschil in elke zin, en anders vooral op je afschrift.