Muziek van Elvis gebruikt om AI te trainen: wat mag er met muziek in AI?

Het is niet de eerste zaak van dit soort, en het zal ook de laatste niet zijn. Voor wie zelf weleens een liedje laat maken met AI is de vraag vooral wat er nu wel en niet mag. Daarvoor helpt het om twee dingen uit elkaar te halen die in deze zaken steeds door elkaar lopen.

Trainen en namaken zijn twee verschillende vragen

De eerste vraag is of een AI-bedrijf bestaande muziek mag gebruiken om zijn model te leren. Dat is het trainen. Het model luistert of leest als het ware mee, haalt er patronen uit en bewaart (als het goed gaat) geen kopie van het nummer zelf. Over die stap gaan de meeste rechtszaken tegen AI-bedrijven, ook de eerdere zaak van een groep grote muzieklabels tegen Anthropic, waar volgens Bright een schadeclaim van meer dan een miljard dollar op tafel ligt.

De tweede vraag is wat er uit het model komt. Lijkt een gegenereerd nummer zo sterk op een bestaand nummer dat het eigenlijk een kopie of bewerking is, dan heb je een ander probleem. In de klacht van Authentic Brands zitten allebei de kanten. Naast het trainen stelt het bedrijf dat gebruikers aan Claude konden vragen om een nummer van Presley opnieuw te maken of te bewerken.

Voor jou als gebruiker is vooral die tweede vraag van belang. Hoe een AI-bedrijf aan zijn trainingsdata komt, kun je niet controleren. Wat jij met de uitkomst doet, wel.

Wat de regels in Europa zeggen

De zaak tegen Anthropic speelt in de Verenigde Staten, waar AI-bedrijven zich vaak beroepen op fair use, een ruime Amerikaanse uitzondering op het auteursrecht. Wat een Amerikaanse rechter beslist, geldt dus niet automatisch hier.

In de Europese Unie mag tekst- en datamining in principe, op grond van de Europese auteursrechtrichtlijn uit 2019. Rechthebbenden mogen daar wel bezwaar tegen maken, een zogeheten opt-out, en dan mag een AI-bedrijf hun werk niet zomaar gebruiken. Daarnaast verplicht de Europese AI-verordening makers van grote AI-modellen om een samenvatting te publiceren van de inhoud waarop ze trainen en om een beleid te hebben voor het auteursrecht.

Hoe dat in de praktijk uitpakt, bepalen rechters nu zaak voor zaak. De duidelijkste uitspraak voor wie zelf muziek maakt kwam uit Duitsland. Volgens Bright verloor muziekgenerator Suno eind juli een zaak van de Duitse auteursrechtenorganisatie GEMA, omdat sommige melodieën die gebruikers met prompts maakten zo veel op bekende nummers leken dat de rechtbank van inbreuk sprak. Daar ging het dus niet om het trainen, maar om wat er uit de tool kwam.

Wat dit betekent als je zelf met AI-muziektools werkt

Een liedje voor een verjaardag of een achtergrondtrack voor je eigen video maken blijft gewoon mogelijk. Wel loont het om te weten waar de risico’s zitten, en die liggen bijna altijd bij de uitkomst en bij wat je ermee doet.

Het grootste risico is een prompt die stuurt op een specifiek bestaand nummer. Vraag je om “Can’t Help Falling in Love, maar dan over mijn hond”, dan vraag je de tool eigenlijk om een bewerking. Gebruik je de originele songtekst, dan neem je beschermde tekst over, wat de tool er ook mee doet. Een stijl of een tijdperk noemen is iets anders. Stijl is niet beschermd, een melodie en een tekst wel.

Het tweede punt is wat je met het nummer doet. Thuis afspelen is iets anders dan het op Spotify of YouTube zetten of onder een bedrijfsvideo plakken. Zodra je publiceert, ben jij degene die het nummer naar buiten brengt. Lijkt het te veel op een bestaand nummer, dan spreekt de rechthebbende jou aan en niet alleen de maker van de tool. De voorwaarden van de tool regelen bovendien vaak alleen of jij het nummer commercieel mag gebruiken, niet of het vrij is van rechten van anderen. In ons stuk over een liedje maken met Suno lees je hoe dat bij gratis en betaalde abonnementen zit.

En streamingdiensten kijken steeds strenger mee. Spotify haalde 50 miljoen AI-nummers uit de aanbevelingen, en Deezer en YouTube Music zetten labels op AI-muziek. Wie AI-muziek uploadt, moet er dus rekening mee houden dat die als zodanig herkend wordt. Meer daarover in ons stuk over de AI-nummers bij Spotify.

Zo houd je het veilig

Schrijf je eigen tekst, of laat de AI een tekst schrijven op basis van jouw eigen onderwerp, zonder regels uit bestaande liedjes. Beschrijf de sfeer, het tempo, de instrumenten en het tijdperk in plaats van een titel of artiest. Luister het resultaat kritisch terug. Herken je in de eerste seconden al een bekend refrein, gooi het dan weg en genereer opnieuw. Lees de voorwaarden van je tool op het punt van commercieel gebruik voordat je iets publiceert. En gebruik je de muziek zakelijk, kijk dan of er een tool is die zegt te trainen op gelicenseerde muziek; dat verkleint de kans op problemen, al neemt het je eigen verantwoordelijkheid voor de uitkomst niet weg.

De zaak rond Elvis laat vooral zien dat de muziekindustrie haar catalogus niet zonder strijd afstaat. Hoe die rechtszaken aflopen, duurt nog jaren. Tot die tijd geldt voor jou een eenvoudige vuistregel: hoe meer je prompt op één bestaand nummer leunt, hoe groter de kans dat de uitkomst niet van jou is.