Tien minuten AI maakt je minder volhardend: wat het onderzoek echt zegt

Wat de onderzoekers deden

Het onderzoek bestond uit drie experimenten. In het eerste kregen 354 deelnemers vijftien eenvoudige rekensommen. Een deel rekende zelf, een ander deel mocht ChatGPT gebruiken. In het begin scoorde de AI-groep beter, logisch. Maar na twaalf opgaven werd de toegang tot de chatbot weggehaald, en vanaf dat moment maakte juist die groep vaker fouten.

In het tweede experiment, met 667 deelnemers, werd hetzelfde patroon zichtbaar, met een belangrijke toevoeging. Mensen bij wie ChatGPT werd weggenomen, maakten niet alleen meer fouten, ze gaven ook sneller op. De groep die vanaf het begin zelf had gerekend, zette wel door. Een derde experiment draaide om begrijpend lezen en liet vergelijkbare uitkomsten zien.

Eerdere, voorlopige resultaten van dit onderzoek kwamen al eerder in het nieuws. Inmiddels is het bijgewerkt en beoordeeld door onafhankelijke wetenschappers, wat het zwaarder maakt dan een losse voorpublicatie.

Wat het wel en niet zegt

De uitkomst is opvallend, maar het is goed om te zien hoe smal het onderzoek is. Het gaat om korte taken in een testomgeving, zoals sommen en leesvragen. Het effect is gemeten direct nadat de hulp wegviel. Het onderzoek zegt dus niets over wat er na maanden gebeurt, en ook niet dat je hersenen er blijvend door veranderen.

Wat het wel laat zien, is iets wat de meeste mensen zullen herkennen. Als een antwoord binnen een paar seconden kan komen, voelt alles wat langer duurt als verspilde moeite. Dat is geen luiheid, maar een verschuiving in wat je normaal vindt. En die verschuiving gaat blijkbaar snel, binnen een paar minuten al.

Wij vinden dat eerlijk gezegd een nuttiger inzicht dan de kop doet vermoeden. Het probleem is niet dat je AI gebruikt, maar wanneer je hem inzet. Wie bij elke kleine hobbel meteen de chatbot opent, traint zichzelf om minder lang vol te houden. Datzelfde zagen we eerder bij onderzoek naar waarom je van een AI-antwoord minder onthoudt.

Zo gebruik je AI zonder dat effect

Je hoeft AI niet te laten staan om dit te voorkomen. Een paar gewoontes maken veel verschil.

• Probeer het eerst zelf. Geef jezelf een vaste tijd, bijvoorbeeld vijf minuten, voordat je om hulp vraagt. Zo blijft het doorzetten een gewoonte.
• Vraag om een hint, niet om het antwoord. Schrijf erbij dat de chatbot je niet de oplossing mag geven, maar alleen een vraag of tip die je verder helpt. ChatGPT en Gemini hebben daar zelfs aparte leerstanden voor, die je stap voor stap laten nadenken.
• Leg het antwoord terug in je eigen woorden uit. Kun je niet uitleggen waarom het antwoord klopt, dan heb je het niet begrepen, alleen overgenomen.
• Kies bewust waarvoor je AI inzet. Saai en herhalend werk, zoals een mail inkorten of een lijst opmaken, mag je gerust uitbesteden. Dingen die je wilt leren of beheersen, doe je beter eerst zelf.

Voor ouders en studenten is dit extra relevant. Huiswerk is juist bedoeld om te oefenen met doorzetten. Wie wil weten hoe je een kind daar goed in begeleidt, vindt tips in ons stuk over kinderen thuis slim met AI leren omgaan.

Op het werk speelt iets vergelijkbaars. Wie een nieuwe vaardigheid leert, zoals een spreadsheet opzetten of een lastige mail schrijven, leert het meest van de momenten waarop het even niet lukt. Laat je die momenten steeds door een chatbot oplossen, dan word je er sneller in, maar niet beter. Dat merk je pas op de dag dat de tool er niet is, bijvoorbeeld bij een storing of op een computer van een klant. Gebruik AI daarom in het begin als oefenmaatje dat vragen stelt, en pas later als hulp die het werk voor je doet.

Geen reden voor paniek

Het onderzoek is een nuttige waarschuwing, maar geen bewijs dat AI je dommer maakt. Een rekenmachine maakte hoofdrekenen ook minder vanzelfsprekend, en toch gebruiken we hem nog steeds. Het verschil is dat je bij een rekenmachine precies weet wat je uitbesteedt. Bij een chatbot is die grens vager, en daarom loont het om er zelf bewust een te trekken.