Oude familiefoto opknappen of inkleuren met AI: wat de tools echt kunnen

Wat je nodig hebt

• De originele foto, zo schoon mogelijk en zonder plakband of lijst ervoor.
• Een flatbedscanner, of een printer met scanfunctie. Die vind je bij elektronicawinkels als MediaMarkt en Coolblue, en bij veel bibliotheken kun je gratis of voor weinig scannen.
• Als je geen scanner hebt, een telefoon met de gratis app PhotoScan van Google. Die maakt meerdere opnames en haalt zo de glans van het fotopapier weg.
• Een zachte kwast of een microvezeldoekje om stof van de foto en de glasplaat te halen.
• Een van de tools hieronder, en een map op je computer waar het origineel onaangeroerd blijft.

Stap voor stap van schoenendoos naar scherpe foto

1. Maak de glasplaat en de foto stofvrij. Elk stofje wordt na het vergroten een vlek die de AI als krasje gaat repareren, en dat levert soms rare plekken op.
2. Scan op minstens 600 dpi. Bij kleine fotootjes van vroeger, zoals pasfoto’s of contactafdrukken, ga je naar 1200 dpi. Hoe meer echte details je aanlevert, hoe minder de software hoeft te verzinnen.
3. Bewaar de scan als origineel. Sla hem op als TIFF of als JPG in de hoogste kwaliteit en werk voortaan alleen met een kopie.
4. Repareer eerst, kleur daarna. Laat de tool krassen, vouwen en vlekken weghalen voordat je gaat inkleuren. Andersom krijgt een kras soms een kleurtje mee.
5. Vergelijk met het origineel op ware grootte. Zet beide naast elkaar en kijk vooral naar ogen, mond, handen en tekst op borden of uniformen.

Welke tools wat kunnen

De meeste mensen beginnen bij een app op de telefoon. Remini en de fototools van MyHeritage zijn daarin het bekendst. MyHeritage heeft aparte functies voor het verbeteren van gezichten, het inkleuren en het repareren van beschadigingen, en voor intensief gebruik heb je een abonnement nodig. Remini is sterk in het scherper maken van gezichten, en daar zit meteen ook het gevaar, waarover zo meer.

Wie Photoshop heeft, vindt onder de neurale filters een optie voor fotorestauratie en een voor inkleuren. Het voordeel is dat je met schuifjes kunt bepalen hoe ver de software mag gaan, en dat je de bewerking op een aparte laag houdt. Voor wie liever niets installeert, zijn er open modellen als CodeFormer en GFPGAN die je via websites als Hugging Face gratis in de browser kunt proberen. Die zijn minder gebruiksvriendelijk, maar laten je wel instellen hoeveel het model aan een gezicht mag veranderen.

Chatbots met een beeldgenerator, zoals ChatGPT en Gemini, kunnen een foto ook opknappen als je dat vraagt. Ze doen dat alleen niet door de foto te repareren. Ze maken een nieuwe afbeelding die op de oude lijkt. Voor een grappige versie om te delen kan dat, maar voor een familiearchief raden wij het af. Het resultaat is een tekening van je oma, geen foto van haar.

Waar de AI gaat verzinnen

Dit is het belangrijkste deel van het verhaal. Een krasje weghalen of een vervaagde achtergrond wat strakker maken, dat doen deze tools overtuigend en betrouwbaar. Maar een gezicht dat op de oorspronkelijke foto uit twintig pixels bestaat, heeft niet genoeg informatie om scherp te worden. De software vult dat aan met wat een gezicht volgens haar trainingsdata meestal is. Je krijgt dan scherpe ogen en een gave huid, maar niet per se de ogen van je overgrootvader. Familieleden zeggen bij zo’n resultaat vaak dat het net iemand anders lijkt, en dat klopt letterlijk.

Met kleur is het nog duidelijker. Een zwart-witfoto bevat geen kleurinformatie. De tool raadt dat gras groen is en de lucht blauw, en dat gaat meestal goed. Maar de kleur van een jurk, een auto of een gordijn is een gok. Een blauwe jurk op de ingekleurde foto kan in werkelijkheid rood zijn geweest. Dat maakt het inkleuren niet waardeloos, het maakt het een interpretatie. Wij vinden dat je dat erbij hoort te zeggen als je de foto doorstuurt.

Let bij het vergelijken ook op tekst en details. Letters op een winkelpui, rangtekens op een uniform of het nummer van een tram worden door de software regelmatig vervangen door iets wat er alleen op lijkt. Voor wie stamboomonderzoek doet, kan juist zo’n detail belangrijk zijn.

Zo houd je het origineel en de bewerking uit elkaar

Zet in de bestandsnaam of in de beschrijving dat een foto met AI is bewerkt, bijvoorbeeld door achter de naam hersteld of ingekleurd te zetten. Over dertig jaar weet niemand meer welke versie de echte was, en dan is dat label goud waard. Bewaar de ruwe scan altijd naast de bewerkte versie en gooi de fysieke foto na het scannen niet weg. Een goede scan van nu kan over een paar jaar met betere software opnieuw worden bewerkt, zolang je het origineel maar hebt.

Ben je op zoek naar meer manieren om met beeld aan de slag te gaan, dan staat er in de rubriek beeld en ontwerp ook een stuk over waarom beeld en ontwerp van AI zo vaak op elkaar lijken. Het mechanisme is hetzelfde als bij je familiefoto. De software kiest wat het meest waarschijnlijk is, en dat is zelden wat het meest bijzonder is.