AI-assistent met een vrouwelijk uiterlijk krijgt minder betaald: wat zegt dat

Wat de onderzoekers deden

Volgens het persbericht van de Universiteit van Limerick lieten de onderzoekers 189 werkenden in een virtueel kantoor, met een VR-bril, werktaken uitvoeren samen met verschillende AI-assistenten. Daarbij zaten een tekstchatbot, een bureaurobot en mensachtige assistenten met een mannelijk of vrouwelijk uiterlijk. Na afloop kregen de deelnemers echt geld, dat ze mochten verdelen tussen zichzelf en hun AI-assistent. Zo konden de onderzoekers zien hoeveel mensen bereid waren een AI voor zijn werk te belonen.

Johanna kreeg 10,25 procent minder dan Johan, terwijl de techniek achter beide assistenten exact gelijk was. Johan werd bovendien als menselijker ervaren. Opvallend is dat de meeste deelnemers zeiden dat het geslacht van hun assistent voor hen niet uitmaakte. Hun gedrag liet iets anders zien. Bright vat het treffend samen, wat mensen zeggen belangrijk te vinden komt niet altijd overeen met hoe ze handelen. Het onderzoek wordt gepresenteerd op de NordiCHI-conferentie over mens en computer in het Finse Vaasa, van 5 tot en met 7 oktober 2026.

Uiterlijk bepaalt hoeveel we vertrouwen

Het geslachtsverschil was maar een deel van het onderzoek. De onderzoekers keken breder naar hoe het uiterlijk van een AI onze houding verandert. Ook daar kwam iets opvallends uit. Deelnemers vertrouwden de mensachtige assistenten meer en gaven ze meer erkenning voor hun bijdrage dan de robot, terwijl dezelfde AI erachter zat. Veel deelnemers zeiden zelfs een duidelijk niet-menselijke AI te prefereren, maar beoordeelden de menselijke versie toch gunstiger.

Medeonderzoeker Mary Hausfeld noemt het opvallend dat mensen dezelfde technologie verschillend behandelden. Volgens haar denken we vaak dat AI neutraal is, maar kan de manier waarop een systeem wordt ontworpen en gepresenteerd dezelfde aannames en vooroordelen activeren die we bij mensen hebben. Keuzes over uiterlijk en presentatie zijn volgens haar daarom geen kwestie van smaak. Ze beïnvloeden hoeveel we een AI vertrouwen, hoe we zijn bijdrage beoordelen en hoe we hem belonen.

Wat dit betekent voor jouw gebruik van AI

Je betaalt je chatbot geen loon, dus je zou kunnen denken dat dit je niet raakt. Toch zit hier een les in die verder gaat dan een experiment in een virtueel kantoor. Als een vriendelijke stem, een naam of een gezicht bepaalt hoeveel je een assistent vertrouwt, dan kan diezelfde verpakking ook bepalen hoe kritisch je bent op wat hij zegt. En dat is precies waar het mis kan gaan.

Steeds meer AI-diensten krijgen een persoonlijkheid. Een warme stem in de app, een avatar, een naam. Dat maakt het gesprek prettiger, maar het verandert niets aan de kwaliteit van het antwoord. Een chatbot die als een betrouwbare adviseur klinkt, kan net zo goed een fout maken als een kale tekstbox. We zagen dat eerder bij chatbots die trapten in een verzonnen ziekte, en het geldt net zo goed voor advies over geld of werk.

Er speelt nog iets. AI-modellen zijn getraind op teksten die mensen schreven, en nemen daarmee ook vooroordelen over. Het Limerick-onderzoek ging over hoe mensen AI behandelen, niet over hoe AI mensen behandelt. Maar beide kanten bestaan, en ze versterken elkaar als we niet opletten.

Zo blijf je kritisch op advies van een chatbot

• Beoordeel het antwoord, niet de stem of het gezicht. Stel jezelf de vraag of je hetzelfde antwoord ook zou geloven als het in een kale tekstbox stond.
• Vraag om onderbouwing en bronnen, en controleer die bij belangrijke beslissingen zelf.
• Stel dezelfde vraag aan een tweede chatbot of formuleer hem anders. Verschillen in het antwoord zijn een signaal om verder te zoeken.
• Let op aannames in het antwoord, bijvoorbeeld over wie een bepaald beroep heeft of wie de zorg thuis regelt. Vraag gerust of het antwoord anders zou zijn bij een andere persoon.
• Vraag je advies over iets persoonlijks, zoals een salarisonderhandeling, neem het antwoord dan als startpunt en niet als oordeel.

Het mooie aan dit onderzoek is dat het een spiegel voorhoudt. De AI was in beide gevallen hetzelfde, het verschil zat helemaal bij de mensen. Dat maakt het ook hoopvol. Wie weet dat een vriendelijk gezicht invloed heeft op zijn oordeel, kan daar bewust op letten. Bij een collega van vlees en bloed, en bij een digitale.