Literatuurprijs voor boeken geschreven met AI: wat telt nog als eigen werk?
Inhoudsopgave
Wat de Prix Pascal is
De prijs is volgens het Franse vakblad Livres Hebdo bedoeld voor teksten van 10.000 tot 50.000 woorden in het Frans, uit de hele Franstalige wereld, en je hebt er geen uitgever voor nodig. Het winnende manuscript wordt uitgegeven. Over een geldprijs zijn de berichten nog niet eenduidig. Het werk moet nuttig zijn, waarschuwen of op een originele manier helpen bij een van de ecologische, sociale of ethische uitdagingen van deze tijd. Alexandre Gefen, onderzoeker bij het Franse onderzoeksinstituut CNRS, zit in de jury, die volgens hem wordt voorgezeten door Jacques Attali.
Het opvallendste is de voorwaarde voor deelnemers. Wie inzendt, moet volgens een verslag op de nieuwssite Vietnam.vn technische documentatie meesturen waarin precies staat hoe AI is gebruikt bij het schrijven. Gangbare modellen als ChatGPT, Claude, Gemini en LLaMA zijn toegestaan. De organisatoren zetten dat bewust af tegen andere prijzen die AI met detectors proberen op te sporen. Zij vragen openheid in plaats van speurwerk. De winnaar wordt in december bekendgemaakt.
Waarom dit precies nu komt
De timing is geen toeval. Sinds september is de Franse boekenwereld in de ban van de zaak rond Thélyson Orélien, wiens roman C’était ça ou mourir op de longlist van de Prix Goncourt stond. Op 21 oktober meldde zijn Canadese uitgever dat er sporen van AI in de werkversies waren gevonden, en verbrak de samenwerking. De Nederlandse vertaling bij De Bezige Bij gaat volgens NRC niet door. Eerder deze maand zagen we bij een essayprijs iets vergelijkbaars, en schreven we over wanneer je AI-gebruik moet melden.
Twee prijzen, twee tegenovergestelde reacties op hetzelfde probleem. De ene sluit AI uit en moet dan bewijzen dat iemand het gebruikte. De andere laat AI toe en vraagt alleen dat je eerlijk bent over hoe. Gefen zegt in Livres Hebdo dat er geen twee gescheiden werelden zijn, een van het geprompte en een van het menselijke schrijven. Volgens hem is er een geleidelijke overgang, en die wordt steeds geleidelijker naarmate mensen zelf meer kunstmatige teksten lezen.
Waar de grens ligt tussen hulpmiddel en auteur
Daar heeft hij een punt, en het is ongemakkelijker dan het klinkt. Wie een chatbot vraagt om een zin korter te maken, een synoniem te zoeken of een hoofdstuk te controleren op tegenstrijdigheden, gebruikt AI. Wie een chatbot een hoofdstuk laat schrijven en daar een paar woorden in verandert, ook. Het verschil tussen die twee zie je niet in het eindproduct, en een detector ziet het evenmin betrouwbaar, zoals we uitlegden in ons stuk over de betrouwbaarheid van AI-detectors.
Wat ons betreft ligt de grens daarom niet bij het gereedschap maar bij twee vragen. Wie heeft bepaald wat er staat, en wie staat ervoor in? Als jij de ideeën, de opbouw en de keuzes maakt en AI gebruikt om die beter op papier te krijgen, ben jij de auteur. Als de chatbot de ideeën en de zinnen levert en jij kiest welke je houdt, ben je eerder een redacteur. Beide kunnen een prima tekst opleveren. Alleen het tweede verkopen als het eerste is het probleem.
Daarom is de regel van de Prix Pascal, hoe je verder ook over de prijs denkt, de verstandigste die er nu ligt. Schrijf op hoe je AI hebt gebruikt. Niet omdat iemand het anders ontdekt, maar omdat je lezer en je uitgever recht hebben om te weten wat ze lezen. Ook Nederlandse uitgevers vragen steeds vaker naar AI-gebruik, zoals je leest in ons stuk over hoe uitgevers met AI-boeken omgaan. Wie het vooraf meldt, heeft een gesprek. Wie het verzwijgt, loopt het risico op een zaak zoals die van Orélien.
