Onzichtbaar watermerk op ChatGPT-tekst in de EU: wat het voor jou betekent
Inhoudsopgave
Wat er verandert en voor wie
Volgens TechCrunch verplichten de transparantieregels uit de AI Act, die op 2 augustus 2026 ingingen, AI-bedrijven om gegenereerde inhoud zo te markeren dat andere systemen het kunnen herkennen. OpenAI rolt het watermerk de komende weken uit voor ChatGPT- en Codex-gebruikers in de EU, op alle abonnementen, dus ook gratis. Buiten de EU wordt het niet de standaard. Ontwikkelaars die de API gebruiken kunnen het wereldwijd voor een aantal modellen zelf aanzetten, maar daar staat het standaard uit.
OpenAI is niet de eerste. Anthropic kondigde in augustus al een watermerk aan voor tekst van Claude, en paste dat wereldwijd toe. Volgens The Verge leverde dat flink wat kritiek op van gebruikers die vonden dat zij de ideeën en keuzes aanleverden en Claude alleen het gereedschap was. Ook Google, Meta en Microsoft hebben toegezegd de Europese gedragscode voor AI-inhoud te volgen. Reken er dus op dat het niet bij één chatbot blijft.
Het past in een bredere lijn. Europa wil dat je kunt weten wanneer iets door AI is gemaakt, of het nu gaat om tekst, beeld of de AI-video’s die je op TikTok tegenkomt.
Hoe een watermerk in tekst werkt
Bij een foto kun je je een watermerk nog voorstellen als een logo in de hoek. Bij tekst werkt het anders. Er komt geen teken of symbool bij. Het model stuurt heel licht de woordkeuze, zodat er een patroon in de tekst ontstaat dat een lezer niet opmerkt maar een detector wel. OpenAI noemt de methode textGrain en publiceerde er een technisch rapport over, geschreven met onderzoekers van de University of Pennsylvania en Yale.
Het principe is eenvoudig uit te leggen. Bij elk volgend woord heeft een taalmodel meerdere opties die ongeveer even goed passen. Met een geheime sleutel krijgen sommige van die opties een klein duwtje. Eén zo’n duwtje zegt niets, honderden samen vormen een herkenbaar spoor. Omdat het patroon in de woorden zelf zit, gaat het mee als je de tekst kopieert en ergens anders plakt.
Belangrijk voor je privacy is dat het watermerk volgens OpenAI niet zegt wie de tekst heeft gemaakt. Een detector meldt alleen of er een spoor van een OpenAI-model in zit, zonder je account, je vraag of je gesprek prijs te geven. OpenAI zegt ook dat de kwaliteit van de antwoorden er niet merkbaar op achteruit gaat.
Wie kan het watermerk zien
Voorlopig vrijwel niemand. De detector is bij de start niet openbaar. Alleen goedgekeurde onderzoekers en deskundige organisaties kunnen toegang aanvragen, en die krijgen het per geval. OpenAI noemt als reden dat de detector nog te vaak een watermerk mist of er ten onrechte een ziet.
Dat betekent dat je docent, opdrachtgever of werkgever niet morgen een tekst van je in een officiële OpenAI-tool kan stoppen om te zien of ChatGPT eraan heeft gewerkt. Wel bestaan er allerlei losse AI-detectoren van andere partijen. Die werken met gokwerk op basis van schrijfstijl, niet met het watermerk, en zijn berucht om hun valse meldingen.
Waar het watermerk ophoudt
Het watermerk is minder hard dan het klinkt, en OpenAI zegt dat zelf ook. In een test waarbij tien procent van de woorden door synoniemen werd vervangen, daalde de herkenning volgens TechCrunch van ongeveer 92 naar 66 procent. Korte stukjes tekst, antwoorden op rekensommen en vertaalde tekst zijn sowieso lastig te herkennen.
Andersom geldt ook iets. Ontbreekt het watermerk, dan bewijst dat niet dat een mens de tekst schreef. OpenAI zegt letterlijk dat een watermerk kan laten zien dat een OpenAI-systeem een deel van een tekst heeft gemaakt of bewerkt, “but not how much human judgment, editing, or creativity went into it”. Het zegt dus niets over hoeveel werk jij er zelf in hebt gestoken, en ook niets over of de inhoud klopt.
Wat het voor jou betekent
Voor de meeste gebruikers verandert er in de praktijk weinig. Je ziet niets, je hoeft niets in te stellen en er is geen knop om het uit te zetten. Toch zijn er een paar situaties waarin het goed is om er even bij stil te staan.
- Studie en school. Gebruik je ChatGPT voor een verslag of scriptie, ga er dan van uit dat dit op termijn herkenbaar kan zijn. De regels van je opleiding over AI-gebruik blijven leidend, en eerlijk zijn over wat je hebt laten schrijven is de veiligste route.
- Werk en opdrachtgevers. Lever je teksten aan klanten, spreek dan af hoe je AI inzet. Een watermerk dat later opduikt is vervelender dan een afspraak vooraf.
- Je eigen stem. Wie een concept van ChatGPT stevig herschrijft, met eigen voorbeelden en eigen zinnen, maakt het watermerk zwakker. Dat is vooral een bijwerking van iets wat je toch al zou moeten doen. Een tekst wordt beter als hij klinkt als jij in plaats van als een chatbot.
- Verwacht geen bewijs. Krijg je ooit te horen dat een tekst van jou wel of geen watermerk heeft, weet dan dat het hulpmiddel zelf zegt geen sluitend bewijs te leveren.
Eerlijk gezegd is dit vooral een stap op papier. Het watermerk helpt toezichthouders en onderzoekers om te zien hoeveel AI-tekst er rondgaat, maar het is geen leugendetector voor elke tekst die je leest. Wie wil weten of iets klopt, moet nog steeds de inhoud controleren. Wie AI gebruikt om te schrijven, doet er goed aan het als hulp te zien en niet als vervanger, met of zonder onzichtbaar spoor.
