AI klinkt menselijk of empathisch, niet allebei: wat dat voor je tekst betekent

Het onderzoek komt onder meer van Tilburg University en verscheen in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications. Emerce berichtte er op 23 september over. Mensen en AI-modellen kregen de opdracht om relatieadvies te geven, en andere deelnemers beoordeelden daarna hoe menselijk en hoe empathisch die teksten overkwamen.

Wat de onderzoekers vonden

Zonder speciale instructie werden de teksten van mensen duidelijk vaker als menselijk herkend dan die van AI. Dat veranderde zodra de AI de opdracht kreeg om zo menselijk mogelijk te klinken. De menselijkheidsscore van de AI-teksten steeg dan met 17 tot 41 procent, afhankelijk van het experiment. De AI gebruikte meer alledaagse taal en eenvoudigere woorden, en was daarmee veel lastiger van een mens te onderscheiden.

Opvallend is dat mensen hun eigen schrijfstijl nauwelijks aanpasten toen ze dezelfde opdracht kregen. Ook toen ze juist gevraagd werden om niet als een AI te klinken, veranderde er weinig. Wij schrijven zoals we schrijven, een taalmodel kan van stijl wisselen als een jas.

Het interessantste deel gaat over empathie. In een analyse van ruim 489.000 woorden bevatten de teksten van mensen meer empathisch taalgebruik dan die van AI. Kregen de modellen expliciet de opdracht om empathisch te schrijven, dan lukte dat. Lezers vonden die teksten empathischer. Maar diezelfde teksten kwamen minder menselijk over. De onderzoekers noemen dat stochastische empathie, omdat de AI meeleven nabootst op basis van patronen in taal, zonder zelf iets te voelen. Hoofdonderzoeker Bennett Kleinberg zegt het zo: ‘empathie en menselijkheid blijken twee verschillende dingen.’

Waarom dat voor je eigen teksten uitmaakt

Veel mensen gebruiken een chatbot juist voor de teksten die ze lastig vinden, en dat zijn vaak de persoonlijke. Een condoleancekaart, een mail aan een klant die boos is, een afwijzing voor een sollicitant, een bericht aan een collega die ziek thuis zit. Het ligt voor de hand om de chatbot te vragen het ‘warm’ of ‘meelevend’ te maken. Dit onderzoek laat zien waarom dat vaak verkeerd uitpakt.

Een tekst die op bestelling empathisch is, herkent de lezer aan de vorm. Veel woorden over begrip, zinnen als ‘ik kan me voorstellen hoe moeilijk dit voor je is’ en weinig dat alleen over deze ene situatie gaat. Het klopt allemaal, maar het is van iedereen. Dat is precies het kille gevoel dat mensen bij AI-teksten beschrijven, ook als de woorden zelf warm zijn.

Wat een tekst menselijk maakt, is niet de hoeveelheid gevoel, maar de hoeveelheid eigen kennis. De naam van de hond die is overleden. Het project waar die klant al drie weken op wacht. Het grapje dat je vorige week bij de koffieautomaat maakte. Dat kan een chatbot niet weten, en dus ook niet verzinnen.

Zo zet je AI in zonder dat het nep leest

Daarmee is AI niet onbruikbaar voor persoonlijke teksten. Het is alleen een ander gereedschap dan veel mensen denken. Een werkwijze die in de praktijk goed werkt:

1. Schrijf de kern zelf, hoe rommelig ook. Twee of drie zinnen met wat je echt wilt zeggen en de details die alleen jij kent.
2. Laat de AI helpen met de vorm, niet met het gevoel. Vraag om een logische volgorde, een kortere versie of een betere eerste zin. Vraag niet om meer empathie.
3. Schrap wat algemeen is. Elke zin die net zo goed in de brief van iemand anders had kunnen staan, mag eruit of moet concreter.
4. Lees het hardop. Zinnen die je zelf nooit zou uitspreken, zijn de zinnen die de lezer opvallen.

Voor zakelijke teksten zonder persoonlijke lading ligt het anders. Een productomschrijving of een samenvatting van een vergadering mag best glad zijn. Daar zoekt niemand naar menselijkheid, en daar is AI een prima hulp. Tips om teksten met AI te verbeteren zonder dat ze vlak worden, staan in onze uitleg over tekst herschrijven met AI.

De keerzijde voor lezers

Het onderzoek heeft ook een minder prettige kant. Als een AI met een simpele opdracht veel menselijker gaat klinken, wordt het voor ons als lezer lastiger om te weten met wie we te maken hebben. De onderzoekers wijzen er zelf op dat dit vragen oproept over vertrouwen en misleiding. Een nepprofiel of een oplichter die AI gebruikt, hoeft alleen maar te vragen om ‘menselijk’ te schrijven.

Wij vinden dat de belangrijkste reden om zelf eerlijk te zijn over AI-gebruik waar het ertoe doet. Wie een persoonlijk bericht laat schrijven en dat verzwijgt, loopt het risico dat de ontvanger het toch merkt. En dan is de schade groter dan wanneer je het in je eigen, onhandige woorden had gezegd.